Bezpieczeństwo to kompetencja. Dlaczego dziś nie wystarczy „mieć procedury”.

W świecie rosnącej niepewności bezpieczeństwo przestaje być domeną służb, a staje się kompetencją rodzin, szkół i organizacji. Gotowość oznacza posiadanie prostych algorytmów działania, nawyków i przećwiczonych scenariuszy – bez paniki, ale też bez udawania, że zagrożenia nie istnieją.

Skuteczna profilaktyka opiera się na edukacji, ćwiczeniach i jasnych rolach. Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa realnie zmniejszają chaos decyzyjny, ograniczają skutki zdarzeń i wzmacniają odpowiedzialność liderów – zarówno w instytucjach publicznych, jak i w firmach.

Bezpieczeństwo to proces. A proces zaczyna się od przygotowania. Jeszcze kilka lat temu bezpieczeństwo kojarzyło się głównie z wyspecjalizowanymi służbami, instrukcjami BHP i segregatorem z procedurami, które rzadko opuszczały półkę. Dziś to podejście przestaje wystarczać. Świat zmienił się szybciej niż nasze nawyki, a zagrożenia – zarówno te spektakularne, jak i zupełnie codzienne – dotykają rodzin, szkół, firm i instytucji publicznych.

Coraz wyraźniej widać, że bezpieczeństwo nie jest emocją ani reakcją na strach. Jest kompetencją. A kompetencje wymagają ćwiczeń.

Gotowość zamiast lęku

W przestrzeni publicznej łatwo dziś popaść w skrajności. Z jednej strony mamy narrację opartą na ciągłym straszeniu: wojna, cyberataki, chaos informacyjny. Z drugiej – mechanizm wyparcia: „mnie to nie dotyczy”, „jakoś to będzie”.

Pomiędzy tymi biegunami znajduje się gotowość. Gotowość oznacza umiejętność oceny sytuacji, posiadanie prostych algorytmów działania oraz nawyków, które w kryzysie uruchamiają się automatycznie. To różnica między paniką a działaniem. Jak podkreśla płk. Krzysztof Przepiórka, praktyk i trener bezpieczeństwa, instruktor technik antyterrorystycznych, spadochroniarstwa, strzelectwa, narciarstwa: „Strach sam w sobie nie jest problemem. Problemem jest bezruch. Gotowość to plan, nawyki i ćwiczenia. Lęk to karmienie się katastrofą bez sprawczości.”

Zagrożenia nie są jednowymiarowe

Myślenie o bezpieczeństwie wyłącznie w kontekście jednego scenariusza – np. konfliktu zbrojnego – jest dziś poważnym uproszczeniem. W rzeczywistości funkcjonujemy w świecie zagrożeń hybrydowych. Obejmują one nie tylko działania militarne, ale także cyberataki, dezinformację, awarie infrastruktury, pożary, powodzie czy długotrwałe przerwy w dostawie energii. Gotowość oznacza przygotowanie się na spektrum zdarzeń, a nie na jedną, „filmową” wizję kryzysu. To właśnie dlatego kluczowe stają się kompetencje decyzyjne i umiejętność reagowania w zmiennych warunkach.

Procedury nie działają bez nawyków

W wielu organizacjach procedury istnieją wyłącznie „na papierze”. Są poprawne formalnie, ale nieprzećwiczone. Tymczasem w sytuacji stresu człowiek nie sięga po dokumenty – urachamia nawyki. Szkolenia z zakresu bezpieczeństwa nie polegają na przekazywaniu wiedzy teoretycznej. Ich istotą jest przećwiczenie zachowań:
– co robię jako pierwsze,
– kto podejmuje decyzję,
– gdzie jest punkt zbiórki,
– jak komunikujemy się bez telefonów.

Bez tego nawet najlepsze procedury przegrywają z chaosem.

Szkoła, rodzina, firma – trzy poziomy odpowiedzialności

Bezpieczeństwo nie zaczyna się w instytucjach centralnych. Zaczyna się w relacjach.

W szkołach kluczową rolę odgrywają nauczyciele, dyrekcja i pracownicy administracyjni – naturalni liderzy bezpieczeństwa. To oni muszą wiedzieć, jak reagować w sytuacjach niestandardowych: agresywny intruz, zablokowana droga ewakuacji, panika w tłumie.

W rodzinach liderem bezpieczeństwa jest rodzic. Proste ustalenia – punkt spotkania, hasło awaryjne, role – potrafią w kryzysie decydować o skuteczności działania.

W firmach odpowiedzialność spoczywa na liderach i kadrze zarządzającej. Bezpieczeństwo pracowników to nie tylko obowiązek formalny, ale realna odpowiedzialność prawna i etyczna. Dobrze zaprojektowane szkolenia zwiększają przewidywalność działań, skracają czas reakcji i zmniejszają ryzyko eskalacji chaosu.

Szkolenie to proces, nie jednorazowe wydarzenie

Jednorazowe spotkanie nie buduje kompetencji. Buduje je proces: diagnoza, ćwiczenia, powtarzalność i aktualizacja scenariuszy. Dlatego skuteczne programy szkoleniowe łączą wiedzę z praktyką i są dopasowane do realiów danej organizacji.

Jak pokazuje doświadczenie, profilaktyka kosztuje zawsze mniej niż brak przygotowania. Koszty kryzysu ponosi się w zdrowiu, reputacji, odpowiedzialności prawnej i długofalowym zaufaniu do instytucji.

Bezpieczeństwo jako element nowoczesnego zarządzania

Współczesne zarządzanie nie kończy się na wynikach finansowych. Obejmuje również zdolność organizacji do reagowania na sytuacje nadzwyczajne i ochrony ludzi, którzy ją tworzą. Bezpieczeństwo nie jest dodatkiem. Jest elementem dojrzałego przywództwa. Gotowość nie oznacza życia w napięciu. Oznacza spokój wynikający z przygotowania. A spokój – w czasach niepewności – staje się jedną z najcenniejszych kompetencji organizacyjnych.

Publikacja na podstawie rozmowy z Rozmowa z płk. Krzysztofem Przepiórką – trenerem i praktykiem bezpieczeństwa dla portalu www.managernaobcasach.pl

Płk rezerwy Krzysztof Przepiórka